tussen hemel en hel

8 uur 's ochtends, Sololá, Guatemala. We bevinden ons in een overvolle bus richting Quetzaltenango wanneer plots uit het niets een man in kaki opdaagt, machete in de rechterhand, blik op oneindig. Luttele seconden later zien we zijn collega's-militairen systematisch - haast routineus - om zich heen hakken. Niets blijft overeind...

Het verwondert ons dat een land als dit, na 36 jaar burgeroorlog, zijn militairen tegenwoordig betaalt om met de machete het gras aan de straatkant af te doen. Het was ooit anders. Acht jaar geleden werd op deze plek nog een man door de politie in het hoofd geschoten vanwege zijn deelname aan een vreedzame betoging.

Guatemala is virtueel onbesproken in de Westerse media, maar dat maakt haar recente geschiedenis er niet minder gruwelijk om. Ooit in de wurggreep van bananenreus United Fruit (nu Chiquita), is het land nu speelterrein van de narco's, drugstraficanten. De hoofdstad wordt net als in andere Centraal-Amerikaanse landen geteisterd door zogeheten mara's, uiterst gewelddadige jongerenbendes. Maar ook onder de gevestigde elite wordt het moorden niet geschuwd. Een van de gevaarlijkste beroepen hier: professor aan de faculteit agronomie.

Dit 'pijnlijk mooie land', in de woorden van George Lovell, draagt zware littekens van het bloedige conflict tussen heersende klasse en guerilla, een conflict waar de VS (en haar panische angst voor al wat links was) een vuile rol in heeft gespeeld. Elke volwassene die we hier gesproken hebben, kan ons verhalen vertellen waar het nekhaar van overeind komt. We vonden het dan ook onze opdracht om niet enkel van het natuurschoon te genieten - wat we uiteraard ook gedaan hebben - maar ons opnieuw in het alledaagse leven te verdiepen van ons gastland.

Ons plan, om Nobelprijswinnares voor de Vrede Rigoberta Menchú te interviewen, is helaas mislukt. In plaats daarvan bezochten we in Xela, 'stad omsingeld door 10 bergen', een vrouwengevangenis en ervaarden daar hoe juridische inertie een feitelijke marteling kan zijn. Een vrouw uit San Pedro zat al vier jaar en evenveel maanden in de cel voor 'marihuana' - wat dat ook moge betekenen. Over 8 maand zou ze vrijkomen, zonder ooit een proces gehad te hebben. Daarnaast bezochten we in San Rafael, aan de grens met Mexico, een soort special olympics voor gehandicapte kinderen, georganiseerd door Stefanie, een Belgische kinesiste die daar vrijwilligerswerk doet. Het was heel mooi, haast ontroerend, om te zien hoe zij zich inzet voor haar project, met een onuitputtelijke energie en enthousiasme. Van een bezoek aan Afopadi leerden we over de uitdagingen van het leven in arme mayadorpen en hoe lokale organisaties de levenskwaliteit soms met eenvoudige maatregelen sterk kunnen verbeteren.

De werkelijkheid moet je niet alleen zíen, je moet haar ook voelen, ruiken, smaken. Dat werd erg duidelijk bij ons verblijf in finca La Florida, nabij Colomba. La Florida is een gemeenschap van kleine koffieboeren die na twee jaar bezetting eigenaar is geworden van een verlaten koffieplantage en deze nu collectief bewerkt. Werken op het veld in de tropische hitte was, althans voor deze Belgische doetjes, geen sinecure. We kregen elk een gastgezin toegewezen en konden zo uit eerste hand ondervinden hoe zwaar de armoede kan wegen. Toch bleek bij elk gesprek de wil om vooruit te gaan en het geloof in de toekomst.

Onze meest bizarre ervaring was ongetwijfeld een gesprek met een evangelische predikant. Zijn betoog begon met drie redenen waarom de evangelische kerk de énige goeie is en al het andere geloof (waaronder dus ook de eeuwenoude mayatradities) pure hekserij. "Aan rede doen we hier niet" vertelde hij voorts. "De Bijbel is de enige ware wetenschap". Onze vraag wat hun rol was in de samenleving werd twijfelachtig beantwoord. "Euh, als je bedoelt of we in het verleden tot politieke ongehoorzaamheid hebben opgeroepen, dan zeg ik duidelijk nee. Integendeel zelfs." Het is inderdaad geen geheim aan welke kant van het conflict de protestantse kerk zich destijds bevond. Onze gelaatsuitdrukking sprak wellicht boekdelen, de man herpakte zich. Hun rol in de samenleving, zei hij, was onder andere de genezing van allerhande ziekten, van depressie tot aids. Door duiveluitdrijvingen weliswaar. We werden prompt een video voorgeschoteld van dergelijke taferelen - op zich genoeg om zelf ziek van te worden. Mensen die bij wat leek op een epilepsie-aanval werden vastgebonden, olie moesten drinken 'om de duivel uit te braken'... en meneer pastoor maar brullen. Een beetje verontrustend vast te stellen dat dit de grootste kerk van de Amerika's aan het worden is.

Nu geven we onze lezers het idee alsof we enkel serieuze dingen hebben gedaan. Haha! Natuurlijk niet. We konden niet in Guatemala zijn zonder te genieten aan het wereldbekende meer van Atitlan. Een prachtig meer omgeven door vulkanen, heerlijk om in te zwemmen. Santiago de Atitlan, een van de meest authentieke dorpjes in de omgeving, bracht ons een aparte ervaring. We ontmoetten er Maximon, een houten pop die het dorp beschermt tegen saters en heksen. Eens per jaar vecht hij tijdens een groot feest tegen Jesus. (Het is ons nooit duidelijk verteld wie wint.) De rest van de tijd brengt hij door in het huis van een particulier, waar een 'priester' zich ritueel zit te bezatten en dorpelingen met sigaretten en andere 'offers' hun geluk komen afkopen. Véél onschuldiger dan die dekselse evangelisten, als je het ons vraagt!

Verder hebben we ook een tijdje verbleven in Antigua, aka Gringotenango, waar een van ons een parasiet moest uit- euh - zweten. Dat verdraaide beestje heeft ons gelukkig niet gestopt om de wel erg actieve vulkaan Pacaya te beklimmen en daar tot op een paar meter van de dikke, gloeiende lavabrij te komen. Zo'n vulkaan heeft iets mysterisch. Het begint als een gewone berg, hier en daar wat bomen, een mooi vergezicht. Dan wordt alles erg ruw - en vooral vlijmscherp: de gestolde lava snijdt bijna door onze schoenzolen. Stilaan wordt de lucht warmer, alsof iemand een saunadeur heeft opengezet. Gezellig! Tot plots - ¡KRAK! - de bodem onder je voeten wegbreekt en je voet boven een rode gloed hangt te bungelen. Snel voortstappend kom je uiteindelijk tot wat de échte hel van Guatemala lijkt: een grote bende luidruchtige Amerikanen die er alles aan doen om de aandacht naar zích te trekken in plaats van naar het prachtige tafereel van de gulpende, onstopbare lavastroom.

Ja, gringo's... We zijn al zo lang op reis dat we af en toe vergeten zelf ook toerist te zijn. Maar niet voor lang meer. De komende weken gaan we heel plat alle toeristische plekken van Mexico afschuimen, zonder gène, zonder ambitie om het land te doorgronden, de wereld te verbeteren... We mogen, voor we terug in België zijn, toch ook eventjes ontspannen, nietwaar.